a Jacky Guard me tana whanau


I Ingarangi, i te wahanga tuatahi i nga 1800, ki te hara te tangata, ahakoa he iti noa iho pea te hara, penei i te whanako kai, i te whanako kakahu ranei, tera ka tukuna ia ki Ahitereiria, noho ai. Koinei hoki te whiu i tau ki runga i a John Guard, mona i tahae i tetahi papangarua, e rima herengi te wariu. E rua tekau ma tahi noa iho nga tau o Guard i te tau 1813, te wa i whakatauhia koina te utu mo tana mahi he. Ka tukuna ia ki New South Wales, ki te papa kainga taihara o reira, a, ko te timatanga tenei o tetahi huarahi i takahia e Guard e riro ai ko tana whanau tetahi o nga whanau tino rongonui o Aotearoa mo te patu tohora.

Ka heke mai ia i te Indefatigable, te kaipuke kawe taihara ki Poihakena, i te 25 o Paenga-whawha, 1815, a, ko te timatanga tera o tana mahi hei ringa raupa i roto i tetahi kahui taihara. E rima tau ia e mahi penei ana, katahi ano ka ea tona hara, a, ka watea ia ki te whaiwhai haere i tana i pirangi ai. Ka noho ia hei akonga ma tetahi kaipatu kekeno, ko Kapene Richard Siddins te ingoa. I etahi tau i muri mai, i te tau 1825, 1826 ranei, ka riro ko Guard ano te kapene o tetahi waka patu wera, patu kekeno. Mai i tera wa, ka noho ko tana ingoa karangaranga, ko Jacky, tana ingoa i whakamahia whanuitia.

I tetahi ra i te tau 1827, i a ratou ko tana tokomatua e haere ana i tetahi haerenga, ka pa mai tetahi awha, a, ka whakatau ratou me peka atu ratou ki Kura te Au, i te tauihu o Te Waka a Maui, kia kore ai to ratou waka e kaha akina e te hau. I reira ka kite ratou i te pai o taua takiwa mo te patu wera. Ka tau atu ratou ki Te Awaiti (otira, ka kiia e ratou ko 'Tar'white'), a, ka ahua rarau te noho. I reira ka haere tonu a ratou mahi patu kekeno, patu tohora, a, e whakaarohia ana koinei te tuatahi o nga tokomatua patu wera noho ki uta o Aotearoa. I te timatanga, kaore a ratou taputapu hei tango mai i te we, no reira ka tangohia ko te pahau-tea anake.

He uakaha tonu te ahua o ta ratou noho. I etahi wa, he tohora, he powhata noa iho a ratou kai, a, he nui nga whawhai i waenganui i a ratou me nga Maori o reira.

I te tau 1830, ka hoki a Guard ki tetahi wahi o Poihakena i nohoia e ia i nga tau o mua atu, ara, ki 'Nga Toka'. Ahakoa he haerenga pakihi tenei, ka whai wa a Guard ki te kimi wahine mana i reira. Ko Betty Parker te ingoa o te kohine nei, a, ko tana whanau ano tetahi i panaia ki Ahitereiria, kia murua nga hara i tawhiti. Ahakoa kua wha tekau nga tau o Guard i tenei wa, tekau ma rima noa iho nga tau o Betty.

Heoi ano, i muri mai i te marena, ka hoki mai te tokorua nei ki Aotearoa, a, ahakoa te tamariki o Betty, taihoa kua kitea he kaha tonu te wahine nei, kaore e tere ngawhere ki te pa mai tetahi raruraru. E whakapaetia ana ko ia pea te wahine Pakeha tuatahi i haere mai ki Te Waipounamu, noho ai. Kaore ano i pau noa tana tau kotahi i konei, ka whanau mai ta raua pepe, he tama, ko John te ingoa. Ko ia te tamaiti Pakeha tuatahi i whanau mai i Te Waka a Maui.

E ai ki ta nga Pakeha, i te tau 1832 ka hokona e Jacky Guard te whanga e kiia nei ko Kakapo, mai i a Te Rauparaha raua ko Te Rangihaeata, a, ka nekehia tana kainga me tana pakihi patu tohara ki reira. I te tau o muri mai, ka whanau mai ta raua tamahine, ko Louisa te ingoa.

I te marama o Kohi-tatea, 1834, ka toro atu te whanau Guard i Poihakena. I te hokinga mai ma runga i te Harriet, ka raru te waka i te awha, a, ka pae ki uta i te rohe o Taranaki. I reira ka raruraru ratou i nga Maori. E whakapaetia ana i tahuri nga Maori ki te kimi utu mo nga hara o Guard ki a ratou i nga tau ki muri, a, taihoa kua whawhai tahi nga tangata nei. Kei tetahi atu konae te roanga atu o nga korero mo 'nga ahuatanga i pa ki te Harriet'.

Heoi ano, i etahi marama i muri mai, ka mate a Louisa. E whakapaetia ana na nga ahuatanga i pa i Taranaki i mate ai. Heoi ano, tokoono atu ano nga tamariki i whanau mai ki a Betty raua ko Jacky: ko Thomas i te tau 1835, ko Charles i te tau 1836, ko Amelia i te tau 1840, ko Emma i te tau 1842, ko Helen i te tau 1847, taka rawa mai ki nga mahanga, ko Edward raua ko Susan, i te tau 1850.

Ka maro ke ake te haere o te pakihi a Jacky Guard i nga 1830. I te taenga mai o nga mangai o te Kamupene o Niu Tireni ki Te Moana o Raukawa, i te marama o Here-turi-koka, 1839, ka whakawatea a Jacky i a ia kia tu ai ia hei kaiarahi, hei kaiwhakamaori ma ratou i roto i a ratou whiriwhiringa hoko whenua. Heoi ano, he tangata tenei i warea ki te tiaki i a ia ano, a, ko tana kaupapa matua, ko tana hoko whenua mona ake. E ai ki te korero, i te 1 Mahuru, 1839, ka hokona e ia a Oyster Bay, a, e ono ra i muri mai, ka hokona e raua ko tetahi atu tangata etahi whenua mai i a Te Rauparaha raua ko Te Rangihaeata, i te takiwa o Te Hoiere. No te tau 1841 ka tono a Guard i a Kawana Gipps kia whakamana i enei hokonga, engari kaore tenei hiahia ona i ea, a, i te tau 1880, ka ata whakakorehia aua hokonga.

Ka haere tonu nga mahi patu tohora a Guard mai i Port Underwood. Engari ka eke ki te tau 1846, kua tata kore katoa nga tohora o Te Moana o Raukawa. Mai i tera wa, ka tahuri a Guard ki te whakahaere i etahi waka iti, ko ta ratou mahi, he whakahaere tauhokohoko i waenganui i nga papa kainga Pakeha i tu tu mai i nga whenua e karapoti ana i Te Moana o Raukawa.

Ka mate mai a Jacky Guard i te tau 1857, i te wa e ono tekau ma rima ona tau. Tekau ma toru atu ano nga tau ki a Betty. E rima tekau ma rima tau te pakeke o Betty i a ia ka mate, a, ka tanumia ia ki te urupa o te whanau Guard i Kakapo, pera ano i tana tane.

E nohoia tonutia ana te whanga o Kakapo e nga uri o tenei tokorua, a, he wahi nui tonu kei te moana i roto i a ratou mahi, pera tonu i o ratou tipuna.

He Korero Ano

Tera pea ka kitea etahi o nga tanga korero e whai ake nei i nga pae pukapuka o te Discovery Centre, i Te Aka Matua ranei, i Te Papa 4. Ka taea ano hoki te tono whakaahua o nga mea e mau mai ana ki nga Kohinga o Te Papa Tongarewa i Images, i Te Papa 4.

  • Druett, Joan. (1991). Petticoat Whalers: whaling wives at sea 1820- 1920. Auckland: Collins.
  • Grady, Don. (1978). Guards of the Sea. Christchurch: Whitcoulls.
  • Grady, Don. (1990). Elizabeth Guard 1814-1870 in The Dictionary of New Zealand Biography. vol. 1. Wellington: Department of Internal Affairs.
  • Griffin, R. H. (1966). Captain John Guard c1800-1857: an address given by Mr R H. Griffin to the New Plymouth Historical Society on Monday 28 November 1996. New Plymouth: New Plymouth Historical Society.



 

Te whanau Guard
No te ahua 1910
Kaore e mohiotia ana na wai i tango te whakaahua
Neg No: F.002142/1 © Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa